Yorum Bölümleri ve Yazılım Tasarımında Düzgün/Çizgili Uzaylar

Deleuze ve Guattari'nin 'Bin Platolar'ında sunduğu düzgün ve çizgili uzay ayrımı, ilk bakışta soyut bir felsefe kavramı gibi görünse de Ilya Mozerov'un yazısında yazılım tasarımına uyarlanıyor.

Çizgili uzay, sabit ızgaralar ve ölçülen mesafelerle organize edilir; burada formlar maddeyi düzenler. Düzgün uzay ise olaylarla ve haeceiteyle dolu, etkilerin ve güçlerin belirtileri taşır. İkisi de gerçekte karışık halde var olur, düzgün uzay sürekli çizgili uzaya çevriliyor, çizgili uzay da düzgün uzaya dönüyor.

Yazılım bağlamında bu, yorum (comment) sistemlerinde somutlaşıyor. Bir yorum başlığı açtığında, o alan başta düzgün bir uzaydır: katılımcılar konuşuyor, fikirler akıyor, tartışma organik bir şekilde gelişiyor. Ama bir moderatör, algoritma ya da sistem kuralı devreye girdiğinde, mesela spam filtreleme, otomatik sıralama, gizlilik ayarları, o düzgün uzay çizgili hale geliyor. Mesajlar ızgaraya yerleştirilir, hiyerarşi oluşur, kontrol mekanizması işe yarar.

Mozerov'un vurguladığı nokta şu: bu çizgili yapılar, yorum bölümünün doğal akışını düzeltir, ama aynı zamanda onun üzerini örter. Gözlemci (watcher), sistem kuralları, moderasyon, bunlar çizgili uzayın araçlarıdır ve düzgün uzayın (özgür tartışmanın) bazı yönlerini gözden kaçırır.

Bu ayrım, tasarımcılar için pratik bir ders taşır: bir yorum sistemi ne kadar kontrollü olursa, o kadar az organik etkileşim doğar. Tersi de doğru, tam özgürlük kaos yaratır. Dengenin sağlanması, her iki uzayın da varlığını kabul etmekle başlar.